14 lutego 2020

Komunikat Wielkopolskiego Kuratora Oświaty

Szanowni Państwo,
Dyrektorzy, Nauczyciele szkół i placówek
Miasta Poznania oraz województwa wielkopolskiego,

W okresie ostatnich 2 miesięcy przedstawiciele różnych środowisk (w szczególności rodzice) zwracają się do Wielkopolskiego Kuratora Oświaty z niepokojącymi informacjami, z wnioskami o interwencję, z zapytaniami dotyczącymi planowania i organizowania, w niektórych szkołach (w szczególności m. Poznania) dodatkowych, obowiązkowych dla uczniów zajęć o charakterze ideologicznym, zajęć z zakresu edukacji seksualnej, na które rodzice nie wyrazili zgody lub nie zostali o nich przez szkołę poinformowani.

Ponownie zwracam Państwu uwagę i przypominam o zakresie odpowiedzialności dyrektora i nauczyciela oraz podstawowych zasadach i uregulowaniach prawnych związanych z podejmowanymi w tym obszarze decyzjami organizacyjnymi i działaniami edukacyjnymi.

  • „Oświata w Rzeczypospolitej Polskiej stanowi wspólne dobro całego społeczeństwa; kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie – respektując chrześcijański system wartości – za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki”.. (…) Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności (zgodnie z Preambułą ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r Prawo oświatowe). Ponadto na podstawie art. 53 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej rodzice mają prawo do zapewniania dzieciom wychowania i nauczania moralnego zgodnego z własnymi przekonaniami. Szkoła nie może być miejscem wpływu politycznego i ideologicznego. Prawo to znalazło również potwierdzenie w treści art. 14 ust. 1,2 i 3 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 2017 r. poz. 303.1), w myśl której każdy ma prawo do (…) bezpłatnej nauki obowiązkowej z właściwym poszanowaniem zasad demokratycznych i prawa rodziców do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi (…). Takie pojmowanie zadań szkoły nie sprowadza się jedynie do możliwości uczestnictwa w lekcjach religii, ale obejmuje szerszy zakres pojmowania tego zagadnienia z uwzględnieniem woli rodziców do wychowania dzieci w duchu wyznawanych przez nich wartości.
  • Dyrektor szkoły, podejmując decyzję w sprawie zorganizowania w szkole dodatkowych zajęć edukacyjnych, imprez, przedsięwzięć, których treści stanowią przedmiot poważnych sporów światopoglądowych toczonych w społeczeństwie, winien zachować daleko idącą rozwagę w doborze przekazywanych uczniom treści programowych oraz staranność nadzoru nad formami i metodami ich realizacji. Z jednej strony bowiem prezentowanie społeczności szkolnej zwyczajów i poglądów popularnych we współczesnych kulturach świata wpisuje się w cele systemu oświaty; z drugiej nie może prowadzić do dyskryminowania osób o  odmiennym światopoglądzie, a także podważania realizacji celu, jakim jest poszanowanie polskiego dziedzictwa kulturowego, tradycji i obyczajów zbudowanych na chrześcijańskim systemie wartości przy otwarciu się na wartości kultur Europy i świata.
  • Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szkole i placówce mogą działać, z wyjątkiem partii i organizacji politycznych, stowarzyszenia i inne organizacje, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i  innowacyjnej. Jednakże podjęcie w szkole lub placówce przez ww. podmioty takiej działalności wymaga uzyskania zgody dyrektora. Dyrektor szkoły lub placówki, przed udzieleniem powyższej zgody jest obowiązany do uzgodnienia warunków tej działalności oraz uzyskania pozytywnej opinii rady szkoły lub placówki i rady rodziców (art. 86 ust. 1 i 2 ustawy Prawo oświatowe). Decyzja o realizacji w szkole dodatkowych zajęć edukacyjnych, w tym dotyczących tematyki antydyskryminacyjnej,  edukacji seksualnej stanowi kompetencję dyrektora danej szkoły lub placówki, po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły lub placówki, rady rodziców, a nawet rodziców każdego ucznia uczestniczącego w takich zajęciach.
  • Dyrektor szkoły i placówki kieruje jej działalnością, reprezentuje ją na zewnątrz, sprawuje opiekę nad uczniami oraz wykonuje zadania związane z zapewnianiem uczniom i nauczycielom bezpieczeństwa. Tak jak każdy nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia. Tym samym to on odpowiada za każde przedsięwzięcie organizowane na terenie szkoły. Wydaje pozwolenia na realizowanie zajęć edukacyjnych, akcji, projektów, umieszczanie ogłoszeń, plakatów, informacji na terenie placówki. Powyższe wynika z art. 68 ust.1 pkt 1-3 w powiązaniu z art. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2019 r., poz. 1148 ze zmianami oraz inne przepisy).
  • Przepisy prawa przewidują, że zajęcia edukacyjne takie jak religia/etyka oraz wychowanie do życia w rodzinie są organizowane na życzenie rodziców bądź pełnoletnich uczniów. Są one nieobowiązkowe i z tego względu, przyjmując systemową wykładnię prawa, również inne dodatkowe zajęcia, których treści dotyczą nauczania moralnego i religijnego, powinny być organizowane na podobnych zasadach, czyli za zgodą rodziców (art. 53 ust. 3 Konstytucji RP). Zatem nie można ich wprowadzać do rozkładu zajęć obowiązkowych.
  • Założenia, treści i sposoby realizacji zajęć edukacyjnych, przedsięwzięć wychowawczych i profilaktycznych, w tym współpraca z organizacjami i instytucjami muszą: respektować prawo rodziców do wychowania swoich dzieci zgodnego z ich systemem wartości, wynikać z diagnozy autentycznych potrzeb środowiska uczniowskiego, podstaw programowych kształcenia ogólnego oraz programu wychowawczo-profilaktycznego – uchwalonego przez radę rodziców (Preambuła, art. 1 ust. 1, art. 84, 86 ust. 1 i 2 ustawy Prawo oświatowe).

W kontekście ww. uwarunkowań zwracam uwagę, że akcje, przedsięwzięcia, dodatkowe zajęcia edukacyjne realizowane w szkołach z pominięciem  polityki oświatowej państwa oraz akceptacji rodziców uczniów mogą prowadzić do złamania przepisów prawa, przyczynić się do napięć i sporów w środowisku szkolnym. Szkoła nie może być miejscem światopoglądowej indoktrynacji dzieci i młodzieży, upowszechniania, narzucania kontrowersyjnych ideologii i praktyk. Szkoła jest instytucją zaufania publicznego, jej działalność powinna cechować się zachowaniem adekwatnych proporcji w przekazywanych treściach i mieć przede wszystkim charakter edukacyjny, a nie polityczny i propagandowy.

Zachęcam Państwa przede wszystkim do jak najlepszego wykorzystania w pracy wychowawczej z uczniami, zatwierdzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej programów: etyki, religii, wychowania do życia w rodzinie, wiedzy o społeczeństwie oraz programów wychowawczo-profilaktycznych uchwalonych i zaakceptowanych przez działającą w szkole radę rodziców.

Dodatkowo, odnosząc się do przyjętej w dniu 11 lutego 2020 r. przez Radę Miasta Poznania Europejskiej Karty Równości Kobiet i Mężczyzn w Życiu Lokalnym, informuję, iż art. 13 (3) nie może mieć zastosowania, gdyż w polskim systemie prawnym jednostka samorządu terytorialnego jako organ prowadzący nie sprawuje nadzoru pedagogicznego nad szkołami i placówkami oświatowymi. Zgodnie z Wprowadzeniem, zawartym w  Europejskiej Karcie Równości Kobiet i Mężczyzn w Życiu Lokalnym, działania samorządu muszą się mieścić „(…) w ramach ich własnych kompetencji(…)”.

Z poważaniem
Wielkopolski Kurator Oświaty
Elżbieta Leszczyńska